1. Demuraj Nedir? Demuraj Ücreti Neden Alınır?

Demuraj, konteyner taşımacılığında taşıyanın kullanımına sunduğu konteynerin sözleşmede belirlenen serbest sürenin aşılması nedeniyle uygulamada talep edilen bedeldir.

Deniz taşımacılığında konteynerler çoğunlukla taşıyan veya taşıma şirketinin kullanımındaki ekipman niteliğindedir. İthalatçı ya da ilgili yük tarafı, konteyneri sınırsız süreyle ücretsiz kullanma hakkına sahip değildir. Bu nedenle taşıma sözleşmesinde belirli bir ücretsiz kullanım dönemi kararlaştırılabilir.

Bu süreye uluslararası uygulamada free time adı verilmektedir. Sürenin aşılması durumunda, taşıma sözleşmesine ve uygulanan tarifeye göre ücret doğabilir.

Demurajın hukuki niteliği nedir?

Türk hukukunda konteyner demurajının hukuki niteliği tartışmalıdır. Öğretide demurajın, konteynerin zamanında iadesini güvence altına alan bir ceza koşulu veya gecikmenin ekonomik sonuçlarını önceden belirleyen götürü tazminat niteliğinde olduğu yönünde yaklaşımlar bulunmaktadır.

Doğuş Taylan Türkel’in Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi’nde yayımlanan “Deniz Ticareti Hukukunda Konteynerin Beklemesi ve Gecikmesi Üzerine Bir İnceleme” başlıklı çalışması, bu kavramların borçlar hukuku ve deniz ticareti hukuku bakımından farklı hukuki sonuçlarını ayrıntılı biçimde değerlendirmektedir.

Burada önemli olan, faturanın üzerinde “demuraj” yazmasının tek başına borç doğurmamasıdır. Öncelikle bu bedelin hangi sözleşmesel ve hukuki sebebe dayandığı belirlenmelidir.

Ayrıca konteyner demurajı ile geminin yükleme veya boşaltma süresinin aşılmasından kaynaklanan sürastarya bedeli birbirinden ayrılmalıdır. Her iki kavram gecikmeye ilişkin olsa da dayandıkları sözleşme, süre hesabı ve hukuki sorumluluk farklılaşabilir.

2. Demuraj, Detention ve Ardiye Arasındaki Farklar Nelerdir?

Bu üç ücret ticari uygulamada sıklıkla birlikte talep edilse de aynı hukuki veya ekonomik karşılığa sahip değildir.

Önemli: Bu ayrım genel uygulamayı göstermektedir. Bazı deniz taşıma şirketleri demuraj ve detention sürelerini birleştirerek “combined demurrage and detention” tarifesi uygulamaktadır. Bu nedenle faturanın ismi yerine, tahakkukun hangi süreyi ve hangi hizmeti kapsadığı incelenmelidir.

Aynı konteyner için hem demuraj hem ardiye alınabilir mi?

Evet, farklı hukuki sebeplere dayanması durumunda aynı konteyner için hem taşıyan tarafından konteyner kullanım bedeli hem de terminal işletmesi tarafından depolama bedeli talep edilebilir.

Bununla birlikte aynı hizmetin farklı isimler altında iki defa ücretlendirilip ücretlendirilmediği araştırılmalıdır. Bir ücretin diğerini içerip içermediği, sözleşme, terminal tarifesi, taşıyanın fiyatlandırma esasları ve ilgili faturalar incelenmeden belirlenemez.

Örneğin bir taşıma şirketinin Türkiye ithalat tarifesinde konteyner kullanımına ilişkin birleşik D&D bedeli öngörülürken terminal depolama ücretlerinin doğrudan terminal işletmecisi tarafından tahsil edilmesi kararlaştırılmış olabilir.

3. Demuraj Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Demuraj hesaplamasında en önemli unsurlar konteynerin limana varış veya tahliye tarihi, serbest sürenin kaç gün olduğu, ücretli dönemin hangi tarihte başladığı ve uygulanacak günlük tarifedir.

Bu değerlendirme yapılırken aşağıdaki hususlar incelenmelidir:

• Taşıma sözleşmesinin ve rezervasyonun tarihi,
• Konşimento veya diğer denizde taşıma senedinin hükümleri,
• Konteynerin gemiden tahliye tarihi,
• Sözleşmede kabul edilen ücretsiz gün sayısı,
• Konteyner tipi ve büyüklüğü,
• İlgili dönemde geçerli ücret tarifesi,
• Konteynerin terminalden çıkış ve boş olarak iade tarihleri,
• Taşıma şirketinin kendi tarifesinde kabul ettiği muafiyetler ve istisnalar.

Örnek demuraj hesaplaması

Bir ithalat işleminde, yalnızca örneklendirme amacıyla, yedi günlük serbest süre tanındığını ve ücretlerin aşağıdaki şekilde kararlaştırıldığını varsayalım:

Bu hesaplama yalnızca varsayımsal bir örnektir; herhangi bir taşıyanın güncel tarifesi değildir.

Gerçek bir uyuşmazlıkta günlük bedellerin hangi tarihte yürürlükte olduğu ve sözleşmeye dahil edilip edilmediği ayrıca araştırılmalıdır. Özellikle rezervasyon tarihindeki tarife ile fatura tarihindeki tarife arasında değişiklik bulunması, uyuşmazlık doğurabilmektedir.

Resmi tatiller ve hafta sonları hesaba dahil edilir mi?

Bu sorunun bütün taşımalara uygulanabilecek tek bir cevabı bulunmamaktadır. Sözleşme ve tarifede “calendar days” ifadesinin kullanılması durumunda takvim günleri esas alınabilir. İş günü esaslı bir düzenleme veya özel istisna bulunması durumunda ise farklı sonuç ortaya çıkabilir.

Dolayısıyla bayram günlerinin, hafta sonlarının veya limanın fiilen hizmet sunmadığı dönemlerin otomatik olarak hesap dışı bırakılması mümkün değildir. Sözleşmesel düzenleme ve somut engelin niteliği incelenmelidir.

4. Demuraj Ücretini Kim Öder? İthalatçı mı, İhracatçı mı, Taşıyan mı?

Deniz ticaretinde en önemli uyuşmazlıklardan biri demuraj bedelinin kimin borcu olduğudur.

Ücretin ithalatçıya, ihracatçıya, yükletene, taşıtana, gönderilene veya taşıma organizatörüne yöneltilmesi, söz konusu kişinin gerçekten borçlu olduğu anlamına gelmez.

4.1. Gönderilenin sorumluluğu

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1203. maddesi, eşyanın taşıtandan başka bir kişiye teslim edileceği durumlarda gönderilenin hangi koşullarda taşıma ilişkisinden doğan yükümlülüklerden sorumlu olacağını düzenlemektedir.

Bu kapsamda gönderilenin eşyanın teslimini talep edip etmediği önem taşımaktadır.

Gönderilenin konşimentoda adının bulunması tek başına her durumda bütün demuraj bedellerinden sorumlu olduğu sonucunu doğurmaz. Teslim talebi, konşimento hükümleri, taşıma ilişkisindeki sıfat ve diğer işlemler birlikte değerlendirilmelidir.

4.2. Taşıtanın sorumluluğu

TTK m.1207/1, gönderilenin teslim isteme hakkını kullanmadığı durumda taşıtanın navlun sözleşmesinden kaynaklanan ödeme yükümlülükleri bakımından önemlidir.

Dolayısıyla yükün gönderilen tarafından teslim alınmaması, taşıyanın hiçbir kişiden ücret talep edemeyeceği anlamına gelmez. Sözleşmenin tarafı olan taşıtanın sorumluluğu gündeme gelebilir.

4.3. Taşıma işleri organizatörü ve akdi taşıyan

Bir şirketin taşıma sürecini organize etmesi ile doğrudan doğruya taşıma edimini üstlenmesi aynı hukuki sonuçları doğurmayabilir.

Akdi taşıyan, fiili taşıyan, taşıma işleri komisyoncusu, acente ve gönderilen sıfatlarının karıştırılması, yanlış kişiye dava açılmasına veya yanlış kişiden alacak talep edilmesine neden olabilir.

Bu nedenle uyuşmazlıkta yalnızca ticari faturalar değil, rezervasyon belgeleri, konşimento, taraflar arasındaki yazışmalar ve taşıma ilişkisinin kuruluş şekli de incelenmelidir.

4.4. Incoterms kuralları borçluyu belirler mi?

FOB, CIF, CFR veya DAP gibi Incoterms kuralları, alıcı ile satıcı arasındaki maliyet ve risk paylaşımının değerlendirilmesinde önem taşır.

Ancak bu kurallar, taşıyanın üçüncü kişiye karşı yönelteceği sözleşmesel demuraj talebinin muhatabını her durumda tek başına belirlemez.

Satış sözleşmesindeki maliyet dağılımı ile taşıma sözleşmesinden doğan dış ilişki birbirinden ayrılmalıdır. Taşıyana ödeme yapmak zorunda kalan tarafın, satış sözleşmesi uyarınca diğer tarafa rücu imkanı bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilir.

5. Sözleşmede Demuraj Hükmü Bulunmuyorsa Ücret Talep Edilebilir mi?

Bu soru, özellikle yüksek tutarlı konteyner demurajı uyuşmazlıklarında belirleyici hukuki meselelerden biridir.

Konteyner demurajına ilişkin ücretlendirme koşullarının navlun sözleşmesinde, konşimentoda veya tarafları bağlayan diğer sözleşmesel belgelerde yer alması önemlidir.

Taşıyanın tek taraflı olarak düzenlediği bir fatura, kendi başına her durumda sözleşmesel ücret alacağının varlığını kanıtlamaz.

Türk yargı uygulamasında, sözleşmesel demuraj bedelinin talep edilebilmesi için taraflar arasında bu yönde bir anlaşma bulunması gerektiğine ilişkin kararlar mevcuttur.

Böyle bir anlaşma bulunmaması halinde taşıyanın, şartları varsa, genel hükümler uyarınca gecikme nedeniyle uğradığı gerçek zararını ispat ederek talepte bulunması ayrıca değerlendirilebilir.

Bu nedenle uyuşmazlıklarda cevaplanması gereken temel sorular şunlardır:

• Demuraj ücreti gerçekten kararlaştırılmış mıdır?
• Tarife sözleşmenin parçası haline gelmiş midir?
• Karşı tarafa hangi tarihte bildirilmiştir?
• Serbest sürenin başlangıcı açık mıdır?
• Sonradan yapılan tarife değişikliği tarafları bağlamakta mıdır?
• Talep edilen tutar kararlaştırılmış bedelle uyumlu mudur?

Özellikle tarifeye yalnızca internet bağlantısıyla atıf yapılan sözleşmelerde, bağlantının kapsamı, hangi tarifenin uygulanacağı ve ilgili tarafın bu koşullarla ne şekilde bağlı hale geldiği somut olay bazında araştırılmalıdır.

6. Demuraj Davalarında 2025 ve 2026 Tarihli Önemli Mahkeme Kararları

6.1. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 18.06.2026, E.2023/83, K.2026/1157

2026 tarihli bu kararda konteyner demurajından kaynaklanan 10.780 ABD doları tutarındaki alacak değerlendirilmiştir.

Uyuşmazlıkta konteynerin serbest süre içinde iade edilmemesi, tarifenin uygulanması, gönderilenin sorumluluğu ve gümrük işlemleri sırasında eşyaya el konulmasının hukuki sonuçları tartışılmıştır.

Mahkeme, gönderilenin teslim talebinde bulunmuş olmasını ve kendisine gönderilen bildirimlerde serbest süre ile tarifeye ilişkin bilgilerin yer almasını değerlendirmiştir.

Somut olayda eşyalara el konulmasının taşıyanın kusurundan kaynaklanmadığı kabul edilmiş; bunun, gönderilenin taşıyana karşı demuraj sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmadığı sonucuna ulaşılmıştır. İstinaf başvurusu esastan reddedilmiştir.

Kararın önemi: Gümrükte el koyma veya idari bir engelin bulunması, her durumda demuraj borcunu sona erdirmez. Engelin nedeni, tarafların sıfatları ve sözleşmesel yükümlülükler incelenmelidir.

Kararın yayımlanan metni

6.2. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 25.03.2026, E.2023/990, K.2026/533

Bu kararda, akdi taşıyanın fiili taşıyana ödediği demuraj bedelini yükletenden talep etmesi ve zamanaşımının hangi tarihte başlayacağı incelenmiştir.

Mahkeme, TTK m.1246 kapsamındaki bir yıllık zamanaşımı süresini değerlendirirken, uyuşmazlığa konu rücu alacağının akdi taşıyan tarafından fiili taşıyana ödeme yapılan tarihte muaccel hale geldiğini kabul etmiştir.

Kararda ayrıca konşimento hükümleri, gönderilenin teslim talebinde bulunmaması ve taşıtanın sorumluluğu üzerinde durulmuştur.

Kararın önemi: Zamanaşımının başlangıcı her olayda geminin tahliye tarihi olarak kabul edilemez. Alacağın hukuki niteliği ve muacceliyet tarihi önemlidir.

Bu kararın yayımlanan metninde temyiz yolunun açık olduğu belirtilmektedir. Dolayısıyla karar, kesinleşmiş bir Yargıtay içtihadı gibi değerlendirilmemelidir.

Kararın yayımlanan metni

6.3. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 11.03.2025, E.2022/828, K.2025/383

Bu uyuşmazlıkta gönderilenin demuraj ücretinden sorumlu tutulabilmesi bakımından eşyanın teslimini talep edip etmediği üzerinde durulmuştur.

Kararda, gönderilenin eşyanın teslimini talep etmemesi durumunda TTK m.1203 kapsamında borçlu hale gelmeyeceği; taşıtanın sorumluluğunun ise TTK m.1207 çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmiştir.

Kararın önemi: Konşimentoda alıcı olarak gösterilmek ile taşıma ilişkisinden doğan bütün mali yükümlülüklerin muhatabı olmak aynı şey değildir.

Kararın yayımlanan metni

6.4. Kararların birlikte değerlendirilmesi

Bu kararların ortaya koyduğu temel sonuç, demuraj uyuşmazlıklarında yalnızca konteynerin kaç gün beklediğine bakılmasının yeterli olmadığıdır.

Mahkemeler bakımından sözleşmenin içeriği, teslim talebi, sorumluluğun hangi taraf üzerinde bulunduğu, gecikmenin nedeni, bedelin hesaplanması ve zamanaşımı belirleyici unsurlar arasında yer almaktadır.

Her kararın somut olayın özelliklerine göre verildiği unutulmamalı; bölge adliye mahkemesi kararları tüm uyuşmazlıklar için değişmez sonuçlar doğuran kurallar olarak sunulmamalıdır.

7. Demuraj Alacağında Zamanaşımı Kaç Yıldır?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1246. maddesi uyarınca, 1188. madde hükmü saklı kalmak kaydıyla, navlun sözleşmelerinden veya konşimentodan doğan alacaklar bakımından kural olarak bir yıllık zamanaşımı öngörülmüştür.

TTK m.1246/2 uyarınca bu süre alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar.

Konteyner demurajı taleplerinde alacağın ne zaman muaccel hale geldiğinin belirlenmesi, çoğu zaman uyuşmazlığın sonucunu etkileyebilmektedir.

Örneğin konteynerin boş olarak iade edildiği tarihte muaccel hale gelen doğrudan ücret alacağı ile akdi taşıyanın fiili taşıyana ödeme yapmasından kaynaklanan rücu alacağı farklı şekilde değerlendirilebilir.

Demuraj alacağı ile yük hasarı tazminatının süreleri aynı mıdır?

Hayır. Sürelerin her ikisi de bazı durumlarda bir yıl olmakla birlikte hukuki nitelikleri farklıdır.

TTK m.1188, eşyanın zıyaı, hasarı ve geç teslimi nedeniyle taşıyana yöneltilecek tazminat talepleri bakımından bir yıllık hak düşürücü süre düzenlemektedir.

Buna karşılık TTK m.1246’da navlun sözleşmesinden ve konşimentodan doğan alacaklara ilişkin zamanaşımı düzenlemesi bulunmaktadır.

Hak düşürücü süre ile zamanaşımı aynı hukuki kurum değildir. Sürenin işlemesi, durması, kesilmesi ve mahkeme tarafından değerlendirilmesi bakımından farklı sonuçlar doğabilir.

Bu nedenle bir uyuşmazlığın “deniz ticaretiyle ilgili” olması gerekçesiyle bütün taleplere aynı sürenin otomatik olarak uygulanması hatalıdır.

İcra takibi veya arabuluculuk başvurusunun süre üzerindeki etkisi de alacağın niteliğine ve ilgili usul hükümlerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Yük hasarında bildirim süreleri nelerdir?

TTK m.1185 uyarınca görünür zıya veya hasarın en geç teslim sırasında, haricen belli olmayan hasarın ise teslim tarihinden itibaren aralıksız hesaplanan üç gün içinde yazılı olarak bildirilmesi öngörülmüştür.

Taşımadaki gecikmeye bağlı zararlar yönünden ise teslimden itibaren aralıksız hesaplanan altmış günlük yazılı bildirim süresi söz konusudur.

Bu süreler konteyner demuraj faturalarına itiraz süresiyle karıştırılmamalıdır. Yük hasarı bildirimi, gecikme bildirimi ve ücret alacağına itiraz ayrı hukuki işlemlerdir.

8. Gümrükte Gecikme, El Koyma ve Mücbir Sebep Demuraj Borcunu Ortadan Kaldırır mı?

İthalat ve ihracat işlemlerinde konteynerlerin gecikmesinin birçok nedeni bulunabilir. Gümrük muayenesi, belge eksikliği, yanlış özet beyan, fiziksel denetim, idari el koyma, terminalin çalışmaması veya taşıyanın belge düzenleme hatası bunlardan bazılarıdır.

Ancak bu olayların tamamının aynı hukuki sonucu doğurduğu söylenemez.

Gümrük işlemlerinin uzaması

Olağan gümrük işlemlerinin beklenenden uzun sürmesi, tek başına demuraj borcunun ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Gecikmenin hangi tarafın risk alanında gerçekleştiği ve sözleşmede bu riske ilişkin özel bir düzenleme bulunup bulunmadığı belirlenmelidir.

Taşıyanın hatalı belge düzenlemesi

Konşimento, teslim talimatı veya özet beyan gibi belgelerdeki hatanın taşıyana yüklenebildiği durumlarda, ortaya çıkan bekleme giderlerinin taşıyan tarafından karşılanması veya tazmini gündeme gelebilir.

Bunun için belge hatası ile oluşan zarar arasındaki nedensellik bağının kurulması gerekir.

İdari el koyma

Gümrük veya adli makamlar tarafından eşyaya el konulması halinde, el koymanın sebebi, tarafların kusuru ve sözleşme hükümleri incelenmelidir.

2026 tarihli İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesinin E.2023/83, K.2026/1157 sayılı kararı, el koyma nedeniyle gecikme meydana gelmesinin her durumda demuraj sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağını göstermektedir.

Mücbir sebep

Bir olayın beklenmedik veya olağanüstü olması, tek başına tüm sözleşmesel borçları sona erdirmez.

Mücbir sebep savunmasında olayın borcun ifasını ne ölçüde etkilediği, sözleşmede riskin nasıl paylaştırıldığı ve tarafların zararı azaltmak için hangi tedbirleri aldığı araştırılmalıdır.

Özellikle savaş, abluka, liman kapanması veya güvenlik nedeniyle rota değiştirilmesi gibi durumlarda standart sözleşme hükümleri ile uygulanacak hukukun birlikte değerlendirilmesi zorunludur.

9. Demuraj ve Ardiye Faturasına Nasıl İtiraz Edilir?

Yüksek miktarda demuraj faturasıyla karşılaşan bir şirketin yapması gereken ilk işlem, faturanın bütün unsurlarını kabul ederek ödeme yapmak veya hiçbir inceleme gerçekleştirmeden faturayı reddetmek değildir.

Öncelikle fatura ve dayanak belgeler üzerinde kapsamlı bir hukuki ve mali inceleme yapılmalıdır.

9.1. Faturanın sözleşmesel dayanağını isteyin

Taşıma şirketinden veya ilgili işletmeden ücretin dayandığı sözleşme hükmü, uygulanmış tarife ve hesaplama dökümü talep edilmelidir.

9.2. Serbest sürenin doğru hesaplandığını kontrol edin

Konteynerin tahliye, çıkış, geri dönüş ve teslim tarihleri birbirleriyle karşılaştırılmalıdır. Hatalı başlangıç veya bitiş tarihi, hesaplanan tutarı önemli ölçüde değiştirebilir.

9.3. Gecikmeye neden olan olayları belgeleyin

Gümrük işlemleri, hatalı bildirim, terminalin hizmet verememesi, eksik teslim evrakı veya taşıyanın gecikmesi gibi olaylar kronolojik şekilde belgelenmelidir.

9.4. Yazılı itiraz yapın

6102 sayılı TTK m.21/2 kapsamında faturanın içeriğine sekiz gün içinde itiraz edilmemesinin ispat hukuku bakımından sonuçları bulunabileceğinden, itirazın geciktirilmemesi önemlidir.

Bununla birlikte faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmemesi, mevcut olmayan bir sözleşmesel borcu her durumda var hale getirmez. Temel borç ilişkisinin bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 06.03.2024 tarihli, E.2023/793, K.2024/149 sayılı kararında da faturanın temel borç ilişkisinden bağımsız olarak değerlendirilmemesi gerektiği yönünde açıklamalar bulunmaktadır.

9.5. Gerekirse ihtirazi kayıt değerlendirilmelidir

Yükün teslim alınabilmesi için ödeme yapılmasının zorunlu olduğu bazı uyuşmazlıklarda, ödemenin ihtirazi kayıtla yapılması ve sonrasında hukuki talepte bulunulması gündeme gelebilir.

Ancak ihtirazi kayıt, tek başına iade hakkını garanti etmez. Hangi bedelin neden kabul edilmediği, ödemenin hangi koşullarda yapıldığı ve geri isteme hakkının hukuki dayanağı açıkça belirlenmelidir.

Demuraj uyuşmazlığında gerekli belgeler

• Navlun sözleşmesi ve taşıma rezervasyonu,
• Konşimento veya diğer taşıma senetleri,
• Varış ihbarnamesi,
• Taşıyanın demuraj ve detention tarifesi,
• Terminal giriş ve çıkış kayıtları,
• Boş konteyner iade kayıtları,
• Demuraj, detention ve ardiye faturaları,
• Gümrük beyannameleri ve varsa el koyma kararları,
• Taşıyan, acente, terminal ve gümrük müşaviri yazışmaları,
• Ödeme dekontları ve ihtirazi kayıt belgeleri.

10. Demuraj, Detention ve Ardiye Uyuşmazlıklarında Hangi Davalar Açılabilir?

Uyuşmazlığın taraflarına ve talebin niteliğine göre farklı hukuki yollar kullanılabilir.

10.1. Alacak davası

Taşıyan veya ücret alacaklısı olduğunu ileri süren taraf, sözleşmesel şartların oluştuğunu iddia ederek ödenmeyen bedellerin tahsilini isteyebilir.

Davada sözleşme ilişkisi, bedelin dayanağı, sorumlu kişi, ücretin hesaplanması ve zamanaşımı incelenir.

10.2. Menfi tespit davası

Bir şirketin kendisinden talep edilen demuraj veya detention ücretini hukuken borçlu olmadığını ileri sürmesi halinde, koşulları varsa menfi tespit davası gündeme gelebilir.

Bu davada alacağın tamamen mi yoksa kısmen mi mevcut olmadığı, davacının hukuki yararı ve mevcut takiplerin durumu ayrıca değerlendirilmelidir.

10.3. İstirdat davası

Hukuki dayanağı bulunmadığı ileri sürülen bir ücretin ödenmiş olması halinde, ödeme koşullarına ve talebin hukuki niteliğine bağlı olarak istirdat veya başka bir geri alma talebi gündeme gelebilir.

10.4. Tazminat davası

Taşıyanın veya başka bir sorumlunun kusurlu işlemi nedeniyle haksız bekleme ve depolama giderleri oluştuğunun ileri sürüldüğü hallerde tazminat talebi değerlendirilebilir.

Bunun için hukuka aykırılık veya sözleşmeye aykırılık, zarar, sorumluluk şartları ve nedensellik bağının somut olay bakımından incelenmesi gerekir.

10.5. İtirazın iptali davası

Demuraj alacağı nedeniyle başlatılan ilamsız icra takibine itiraz edilmesi halinde alacaklı, şartları varsa itirazın iptali davası açabilir.

İcra inkar tazminatı talebinin kabulü ise ayrıca kanuni şartların gerçekleşmesine bağlıdır. Özellikle alacağın likit olup olmadığı uyuşmazlık konusu olabilir.

10.6. Ticari arabuluculuk

TTK m.5/A kapsamında, konusu bir miktar para olan ticari alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında kural olarak dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması gerekmektedir.

Ancak taraflar arasındaki tahkim anlaşması, yabancılık unsuru, özel yargılama düzenlemeleri ve talebin niteliği dikkate alınarak uygulanacak usulün belirlenmesi gerekir.

10.7. Hangi mahkeme görevlidir?

Deniz ticareti hukukundan doğan ticari uyuşmazlıklarda kural olarak asliye ticaret mahkemelerinin görev alanı gündeme gelir. Denizcilik ihtisas mahkemesi bulunan yerlerde iş dağılımına ilişkin düzenlemeler ayrıca önem taşır.

Bununla birlikte konşimentodaki yetki şartı, yabancı mahkeme anlaşması, tahkim kaydı ve milletlerarası yetki kuralları incelenmeden kesin bir mahkeme belirlenmemelidir.

11. 2026 Yılında Deniz Ticaretindeki Yeni Riskler: Hürmüz Boğazı, Kızıldeniz ve Navlun Artışı

2026 yılında deniz ticaretindeki hukuki sorunlar yalnızca limanlarda bekleyen konteynerlerden ibaret değildir.

Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz çevresindeki güvenlik gelişmeleri, gemilerin seyir planları, taşıma süreleri, savaş riski sigortaları, alternatif liman kullanımı ve navlun maliyetleri üzerinde etkili olmaktadır.

Uluslararası Denizcilik Örgütünün (IMO) 9 Ekim 2026 itibarıyla yayımladığı verilere göre Hürmüz Boğazı ve çevresindeki doğrulanmış olayların sayısı 100’e ulaşmıştır.

Bu gelişmeler, özellikle uzun süreli navlun ve çarter sözleşmelerinde aşağıdaki soruları gündeme getirmektedir:

• Gemi savaş riski bulunan bölgeye girmekten kaçınabilir mi?
• Taşıyan taşıma rotasını tek taraflı değiştirebilir mi?
• Alternatif rota nedeniyle ortaya çıkan ek navlun bedelini kim öder?
• Gecikme nedeniyle yük ilgilisinin uğradığı zarar tazmin edilebilir mi?
• Savaş riski sigortası ek primleri kimin sorumluluğundadır?
• Liman değişikliği ve yükün başka limanda boşaltılması hangi şartlarda mümkündür?

BIMCO VOYWAR 2025 ve CONWARTIME 2025 hükümleri

BIMCO tarafından güncellenen VOYWAR 2025 ve CONWARTIME 2025 klozları, sefer ve zaman çarteri ilişkilerinde savaş risklerinin yönetimine yönelik sözleşmesel mekanizmalar içermektedir.

Bu düzenlemeler belirli şartlar altında seferin gerçekleştirilmesinden kaçınılması, alternatif rota seçilmesi, ek sigorta maliyetlerinin karşılanması ve güvenli liman belirlenmesi gibi konulara ilişkindir.

Ancak BIMCO standart klozlarının her taşıma sözleşmesine uygulanacağı söylenemez. İlgili klozun taraflar arasındaki sözleşmeye dahil edilmiş olması ve varsa değişikliklerinin incelenmesi gerekir.

Aynı şekilde savaş riski klozunda taşıyan lehine bir hak bulunması, konşimento hamili veya yük ilgilisinin bütün tazminat taleplerinin ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Çarter sözleşmesi ile konşimento ilişkisinin, uygulanacak hukuk kurallarıyla birlikte değerlendirilmesi gerekir.

2026 yılında artan diğer uyuşmazlık başlıkları

Uluslararası deniz ticaretinde elektronik konşimentolar, yaptırım ve ticaret kısıtlamaları, gemilerin çevresel yükümlülükleri, emisyon maliyetleri ve deniz sigortası kapsamı da önem kazanmaktadır.

Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi ve FuelEU Maritime uygulamaları, ilgili seferlerde karbon ve yakıt uyum maliyetlerinin sözleşmesel olarak hangi taraf üzerinde bırakılacağına ilişkin yeni hukuki değerlendirmeler gerektirmektedir.

Bu maliyetlerin taşıtanlara yansıtılmasında sözleşmesel dayanağın ve hesaplama yönteminin şeffaflığı giderek daha önemli hale gelmektedir.

12. Demuraj, Detention ve Ardiye Hakkında Sık Sorulan Sorular

Demuraj ödemek zorunlu mu?

Hukuken geçerli bir borcun doğması halinde ödeme yükümlülüğü bulunabilir. Ancak düzenlenen her demuraj faturası kendiliğinden haklı değildir. Sözleşme, tarife, süre hesabı ve borçlu sıfatı incelenmelidir.

Demuraj ücretine itiraz edilebilir mi?

Evet. Sözleşmesel dayanak bulunmaması, yanlış kişi adına fatura düzenlenmesi, hatalı süre hesabı veya taşıyanın sorumluluğundaki gecikmeler gibi nedenlerle itiraz edilebilir.

Demuraj ile ardiye aynı ücret midir?

Hayır. Demuraj konteyner kullanımına ilişkin gecikme bedelini, ardiye ise genel olarak terminal veya depolama hizmetini ifade eder. Ancak somut tarifede ücretlerin birlikte düzenlenmiş olması mümkündür.

Gümrükte mal beklerse demurajı kim öder?

Gecikmenin nedeni, sözleşme hükümleri ve tarafların hukuki sıfatına göre belirlenir. Gümrükte bekleme olması tek başına bir muafiyet veya sorumluluk sebebi değildir.

Alıcı malı hiç teslim almazsa demuraj öder mi?

TTK m.1203 ve 1207 kapsamında, alıcının teslim isteminde bulunup bulunmadığı ve taşıtanın sözleşmesel sorumluluğu önemlidir. Yargı kararlarında bu ayrımın belirleyici olduğu görülmektedir.

Konteyner demurajında zamanaşımı kaç yıldır?

Navlun sözleşmesi ve konşimentodan doğan alacaklar bakımından TTK m.1246 uyarınca kural olarak bir yıllık zamanaşımı uygulanır. Sürenin başlangıcı, alacağın muacceliyetine göre belirlenir.

Demuraj faturası ödenirse geri alınabilir mi?

Ödemenin hukuki sebebi bulunmuyorsa veya bedelin bir kısmı haksız ise somut koşullara göre geri alma talebi gündeme gelebilir. Ödemenin nasıl yapıldığı ve zamanaşımı önemlidir.

Konşimentoda demuraj ücreti yazmıyorsa ne olur?

Ücretin diğer sözleşme belgelerinde kararlaştırılmış olup olmadığı araştırılmalıdır. Hiçbir sözleşmesel dayanak bulunmuyorsa, belirlenmiş demuraj tarifesinin uygulanmasına itiraz edilebilir. Bununla birlikte genel hükümlere dayanan zarar talepleri ayrıca değerlendirilir.

Taşıma şirketi konteyneri teslim etmiyorsa ne yapılabilir?

Teslimin neden durdurulduğu, taşıyanın varsa hapis hakkı ve alacak güvenceleri ile teslimi talep eden kişinin hakları değerlendirilmelidir. Şartlarına göre hukuki koruma veya tazminat yolları gündeme gelebilir.

Deniz ticareti uyuşmazlığında gemiye ihtiyati haciz konulabilir mi?

TTK m.1352 ve devamındaki hükümler kapsamında bir deniz alacağının bulunması ve diğer yasal koşulların gerçekleşmesi halinde geminin ihtiyati haczi mümkün olabilir. Ancak her demuraj veya ardiye faturası, herhangi bir geminin doğrudan haczedilebileceği anlamına gelmez.

Yabancı taşıma şirketine Türkiye’de dava açılabilir mi?

Uyuşmazlığın niteliği, milletlerarası yetki kuralları, acentenin sıfatı, konşimentodaki yetki veya tahkim kaydı ve uygulanacak hukuk birlikte incelenerek belirlenir.

13. Sonuç: Demuraj Uyuşmazlıklarında Hukuki İnceleme Neden Önemlidir?

Demuraj, detention ve ardiye uyuşmazlıkları, görünüşte taşıma maliyetine ilişkin bir hesaplama sorunu olmakla birlikte, çoğu zaman farklı sözleşme ilişkilerinin, borçlar hukukunun ve milletlerarası deniz ticareti kurallarının birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

Özellikle 2025 ve 2026 tarihli yargı kararları, demuraj alacağının varlığı kadar, alacağın hangi kişiye yöneltildiğinin ve hangi tarihte muaccel hale geldiğinin de önemli olduğunu göstermektedir.

Bu nedenle yüksek miktarda demuraj faturasıyla karşılaşan ithalatçı veya ihracatçı şirketlerin uyuşmazlığı yalnızca günlük ücret hesabıyla sınırlı tutmaması gerekir.

Taşıma sözleşmesi, konşimento, ücretsiz kullanım süresi, ücret tarifesi, gümrük işlemleri, teslim talebi ve tarafların gecikmedeki rolleri birlikte değerlendirilmelidir.

Hatalı taraf seçimi, süresi içinde ileri sürülmeyen talepler veya yeterli delil olmadan gerçekleştirilen ödemeler, ticari işletmeler açısından önemli hak kayıplarına neden olabilir.

Deniz Ticareti Hukuku Kapsamında Hukuki Değerlendirme

Demuraj, detention, ardiye, navlun sözleşmeleri, konşimento uyuşmazlıkları, uluslararası eşya taşımaları ve gemi alacaklarına ilişkin uyuşmazlıklarda, hukuki değerlendirmenin ilgili taşıma belgeleri üzerinden yapılması önem taşımaktadır.

Av. Murat Can Dolğun
TD Hukuk ve Danışmanlık Ofisi
İstanbul

www.dolgun.av.tr
www.td-lawfirm.com

Bu çalışma genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlıklarda sözleşme hükümleri, tarafların sıfatları, yabancılık unsuru ve yürürlükteki mevzuat ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

14. Mevzuat, Yargı Kararları ve Akademik Kaynakça

Mevzuat

1. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m.21, 5/A, 1185, 1188, 1203, 1207, 1246, 1352 ve devamı. Mevzuat Bilgi Sistemi.
2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, sözleşmeye aykırılık, temerrüt, ceza koşulu ve tazminat hükümleri.
3. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun.

Yargı Kararları

1. İstanbul BAM 12. HD, 18.06.2026, E.2023/83, K.2026/1157.
2. İstanbul BAM 12. HD, 25.03.2026, E.2023/990, K.2026/533.
3. İstanbul BAM 12. HD, 11.03.2025, E.2022/828, K.2025/383.
4. İstanbul BAM 12. HD, 09.07.2025, E.2024/1099, K.2025/1150.
5. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 06.03.2024, E.2023/793, K.2024/149.

Akademik Kaynaklar

1. Türkel, Doğuş Taylan, “Deniz Ticareti Hukukunda Konteynerin Beklemesi ve Gecikmesi Üzerine Bir İnceleme”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.21, S.2, 2019. Makale.
2. İlhan, Ekin Deniz, “Taşıyanın Hapis Hakkına Uygulanacak Hukuk”, Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2026. Makale.

Uluslararası Kurumsal Kaynaklar

1. International Maritime Organization (IMO), Middle East – Highlighted Confirmed Incidents, 2026. IMO.
2. BIMCO, War Risks Clauses, VOYWAR 2025 ve CONWARTIME 2025. BIMCO.
3. Maersk, Turkey Import Demurrage and Detention Tariffs. Türkiye ithalat tarifeleri.
4. European Commission, Maritime Transport in the EU Emissions Trading System. European Commission.
5. T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Denizcilik Genel Müdürlüğü, 2026 Konteyner İstatistikleri. Resmi istatistikler.