İstanbul 1. İdare Mahkemesi, çok kısa süre önce tebliğ ettiği YD kararında, insani ikamet izni başvurusunun İl Göç İdaresi Müdür Vekili tarafından reddedilmesinde yetki unsuru yönünden açık hukuka aykırılık bulunduğunu ve sınır dışı riski nedeniyle telafisi güç zarar doğabileceğini tespit ederek, işlemin teminatsız olarak yürütmesinin durdurulmasına karar vermiştir.
Mahkemenin çentiklediğimiz tespitleri:
1-) “İşlem önce yetki unsuru yönünden incelenir. Yetki yönünden hukuka aykırılık varsa diğer unsurlara geçilmez.”
Bu, klasik “usul esasa mukaddemdir” ilkesinin idare hukukundaki yansıması. Mahkeme açıkça Ahmet Cevdet Paşa’nın Mecelle ilkesine atıf yapıyor. Bu çok güçlü bir teorik zemin.
2-) “İdare hukukunda yetkisizlik kural, yetkili olmak istisnadır. Yetki hükümleri genişletici yoruma tabi tutulamaz.”
Çünkü uygulamada idare genelde “zaten biz yapıyoruz” mantığıyla hareket eder. Mahkeme ise diyor ki:
Yetki açıkça verilmemişse → yok sayılır.
Yorumla genişletilemez.
Böylece, idarenin teamül savunması dikkate alınmaz.
3-) İmza Yetkileri Yönergesi analiz edilirken yürürlük tarihi analiz edilmiştir. Şöyle ki:
2020 Yönergesi → yetki devri var.
2024 Yönergesi → insani ve uzun dönem ikamet devrin dışında bırakılmış.
Sonuç olarak İnsani ikamet izni işlemleri İl Göç Müdürüne devredilmemiştir. İşlem tesis edildiği tarihte yürürlükte olan düzenlemeye göre İl Göç Müdür Vekili yetkisiz.
4-) Yetki devri, kanunla verilen yetkinin başka makama aktarılmasıdır ve sıkı kurallara tabidir.
Yani:
Kanun → Valiliğe yetki vermiş.
Yönerge ile devredilmemişse → İl Göç karar veremez.
Çünkü, 6458 m.46 açıkça “valiliklerce insani ikamet izni verilebilir” diyor.
5-) “Yürütme durdurulmazsa davacı sınır dışı edilme riski ile karşı karşıya kalacaktır.”
Bu güçlü değerlendirme. Çünkü mahkeme esasa girmiş ve:
Sınır dışı → geri dönüşü zor.
Bu nedenle YD verilmiş.
Mahkeme hukuka aykırılığı açık görüyor.
6-) Ders kitaplarından öğrendiğimiz klasik idari işlem zincirine dokunulmuş:
Yetki → Şekil → Sebep → Konu → Maksat
Yetki sakatsa zincir baştan kopar.
