Özet: OFAC Nedeniyle Bloke Edilen Para Geri Alınabilir mi?

Türkiye’den gönderilen bir dolar transferinin ABD’deki muhabir bankada durdurulması, bir Türk şirketine ait ticari alacağın yaptırım incelemesine takılması veya kişinin isminin OFAC listesinde bulunan başka bir kişiyle karıştırılması ciddi ekonomik sonuçlara yol açabilir.

OFAC kapsamında bloke edilmiş bir ödemenin serbest bırakılması hukuken mümkündür. Ancak uygulanacak başvuru yolu, paranın hangi sebeple ve hangi kuruluş tarafından tutulduğuna bağlıdır.

Başlıca hukuki mekanizmalar şunlardır:

• False Positive Resolution: Yanlış yaptırım eşleşmesinin banka tarafından giderilmesi.
• Compliance Release: 31 CFR § 501.806 kapsamında hatalı blokajın kaldırılması.
• Specific License: 31 CFR § 501.801 kapsamında belirli bir işlemin gerçekleştirilmesi veya bloke edilen paranın serbest bırakılması için OFAC izni alınması.
• General License: İşlemin mevcut bir genel izin kapsamında gerçekleştirilip gerçekleştirilemeyeceğinin değerlendirilmesi.
• Delisting: Kişinin veya şirketin yaptırım listesinden çıkarılması için 31 CFR § 501.807 kapsamında başvuru yapılması.
• Türk Hukukunda Başvurular: Bankanın işlemine karşı sözleşmesel taleplerin, bilgi ve belge istemlerinin, şikayetlerin ve gerektiğinde yargısal başvuruların değerlendirilmesi.

Bu mekanizmaların hukuki şartları, yetkili başvuru sahipleri ve doğurdukları sonuçlar birbirinden farklıdır.

1. OFAC Parayı mı Dondurur, Banka mı?

Office of Foreign Assets Control (OFAC), ABD Hazine Bakanlığı bünyesinde ekonomik ve mali yaptırımları uygulayan kurumdur.

OFAC’ın 51 numaralı resmi açıklamasına göre, bloke edilen paralar doğrudan OFAC tarafından muhafaza edilmez. Yaptırım mevzuatı kapsamında yükümlülük altında bulunan finansal kuruluşlar, kendi zilyetliklerinde veya kontrollerinde bulunan malvarlığı üzerinde gerekli blokajı uygular.

Örneğin İstanbul’daki bir şirket, yabancı müşterisine 150.000 ABD doları gönderdiğinde ödeme ABD’deki bir muhabir bankadan geçebilir. Muhabir banka, ödemenin yaptırım kapsamındaki bir kişi veya kuruluşla bağlantılı olduğunu belirlerse ilgili yaptırım programının gerektirdiği tedbiri uygulamak zorundadır.

Bu durumda araştırılması gereken ilk husus, paranın hangi bankanın kontrolünde bulunduğudur.

Türkiye’deki gönderici bankanın ödeme talimatını gerçekleştirmiş olması, paranın nihai alıcıya ulaştığını kanıtlamaz. Aynı şekilde alıcının hesabına para geçmemiş olması, ödemenin mutlaka OFAC kapsamında bloke edildiğini göstermez.

Ödeme muhabir bankada incelemede bulunabilir, reddedilmiş olabilir, teknik sebeplerle bekleyebilir veya gerçekten bloke edilmiş olabilir.

Kaynak: OFAC FAQ 51 – Release of Blocked Funds.

2. Bloke Edilen Para ile Reddedilen Para Arasındaki Hukuki Fark

Uluslararası bankacılık işlemlerinde blocked transaction ve rejected transaction kavramları aynı sonucu ifade etmez.

2.1. Blocked Transaction

İlgili yaptırım programı uyarınca bloke edilmesi gereken bir malvarlığı menfaati söz konusuysa, ABD yaptırımlarına tabi finansal kuruluşun parayı bloke etmesi gerekebilir.

Bloke edilen para, ilgili düzenlemelerde öngörülen şartlara uygun hesaplarda tutulur. Serbest bırakılması için geçerli bir hukuki dayanak bulunmalıdır.

2.2. Rejected Transaction

Bazı işlemlerin gerçekleştirilmesi yasaktır; ancak işlem kapsamında bloke edilmesi gereken bir malvarlığı menfaati bulunmaz.

Bu durumda finansal kuruluş, işlemi gerçekleştirmeyerek reddeder. OFAC’ın 36 numaralı açıklamasına göre reddedilen ödeme, ilgili şartlar altında göndericiye iade edilir.

2.3. Banka İçi Uyum İncelemesi

Bankanın AML, KYC veya sanctions screening incelemesi sebebiyle ödemeyi bekletmesi ayrıca değerlendirilmelidir. Her uyum incelemesi hukuken OFAC blokajı niteliğinde değildir.

Bu ayrım, başvurulacak makamı ve talep edilecek işlemi belirler.

Kaynak: OFAC FAQs 32-36 – Blocking and Rejecting Transactions.

3. İsim Benzerliği Nedeniyle OFAC Blokajı: False Positive Nedir?

OFAC yaptırım taramalarında en önemli uygulama sorunlarından biri yanlış pozitif eşleşme, yani false positive durumudur.

Örneğin Türkiye’de faaliyet gösteren bir tacirin adı, SDN listesinde bulunan başka bir kişinin adıyla benzer olabilir.

Yaptırım tarama sistemi bu benzerliği risk uyarısı olarak değerlendirebilir. Ancak kişinin gerçekten yaptırım kapsamındaki kişi olup olmadığı ayrıca araştırılmalıdır.

Bu incelemede yalnızca isim eşleşmesiyle yetinilmemelidir.

Doğum tarihi, doğum yeri, uyruk, pasaport ve kimlik bilgileri, ticaret sicili kayıtları, adresler, bilinen diğer isimler ve somut işlemdeki tarafların gerçek kimlikleri karşılaştırılmalıdır.

OFAC’ın güncellenmiş 5 numaralı açıklaması, potansiyel eşleşmelerin gerçek olup olmadığının risk temelli incelemeyle belirlenmesini öngören kapsamlı bir yol haritası sunmaktadır.

Dolayısıyla yanlış eşleşmeye dayalı işlemlerde öncelik, kişinin yaptırım listesinde bulunmadığına ilişkin soyut bir beyan vermek yerine, eşleşmenin hangi somut kimlik unsurları bakımından hatalı olduğunu kanıtlamaktır.

Kaynak: OFAC FAQ 5 – Assessing Potential Sanctions Matches.

4. 31 CFR § 501.806: Compliance Release ile Para Nasıl Serbest Bırakılır?

ABD yaptırım hukukunda özellikle incelenmesi gereken mekanizmalardan biri Compliance Release başvurusudur.

31 CFR § 501.806, yanlış kimlik tespiti, yazım hatası veya benzeri nedenlerle hatalı şekilde bloke edilip OFAC’a bildirilen malvarlığının serbest bırakılmasına ilişkin idari usulü düzenlemektedir.

Bu prosedürün temel şartı, malvarlığında başlangıçtan itibaren yaptırım gerektiren bir menfaatin bulunmamasıdır.

Başka bir ifadeyle, bloke edilen malvarlığı gerçekte bloke edilmesi gereken bir malvarlığı olmamalıdır.

4.1. Compliance Release Başvurusunu Kim Yapabilir?

Burada kritik bir yetki ayrımı vardır.

31 CFR § 501.806 kapsamında başvuru yapabilecek kişi veya kuruluş, malvarlığını bloke ederek OFAC’a bildirmiş olan taraftır.

Dolayısıyla bir Türk şirketinin, ABD’deki muhabir bankanın gerçekleştirdiği blokaj için doğrudan kendi adına Compliance Release talebinde bulunabileceği varsayılmamalıdır.

Şirketin veya temsilcisinin öncelikle parayı bloke eden kuruluşla iletişime geçmesi ve yanlış eşleşmeye ilişkin delilleri bu kuruluşun incelemesine sunması gerekir.

Blokajı gerçekleştiren kuruluş, olayın şartlarına göre kendi incelemesi sonucunda hatalı blokajı kaldırıp gerekli bildirimi yapabilir veya 31 CFR § 501.806 kapsamındaki başvuru yolunu kullanabilir.

4.2. Compliance Release Başvurusunda Hangi Bilgiler Bulunur?

İlgili düzenleme kapsamında, mevcut olduğu ölçüde şu bilgiler önemlidir:

• Blokajı gerçekleştiren kuruluşun kimliği.
• Bloke edilen malvarlığının değeri.
• Blokaj tarihi.
• İlk blokaj bildirimine ilişkin OFAC Reporting System kayıtları.
• Malvarlığı ve temel işlemin açıklaması.
• Hatalı eşleşmenin nedenlerini ortaya koyan olgular.
• İlgili tarafların kimlik ve iletişim bilgileri.
• Yanlış eşleşmeyi kanıtlayan destekleyici belgeler.

31 CFR § 501.806 uyarınca resmi Compliance Release başvuruları, ilgili kuruluş tarafından OFACReport@treasury.gov adresine ve düzenlemede belirtilen konu başlığıyla gönderilir.

Bu elektronik posta adresi, bloke edilen malvarlığının sahibi tarafından her türlü para iadesi talebinin gönderilebileceği genel bir başvuru kanalı olarak değerlendirilmemelidir.

Kaynaklar: OFAC FAQ 1196; OFAC – 2024 tarihli 31 CFR § 501.806 düzenlemesi.

5. Banka Yanlış Eşleşmeyi Kabul Ederse OFAC İzni Şart mı?

Bu konu özellikle önemlidir.

OFAC’ın 1196 numaralı resmi açıklamasına göre, bir kuruluş malvarlığını kimlik karışıklığı veya benzeri hata nedeniyle bloke ettiğini güvenilir delillerle belirlerse, 31 CFR § 501.603(b)(3) kapsamında gerekli blokaj kaldırma bildirimini yaparak malvarlığını serbest bırakabilir.

Bu ihtimalde ayrıca Specific License veya Compliance Release kararı alınması her durumda zorunlu değildir.

Ancak gerçekten bloke edilmesi gereken malvarlığının izinsiz serbest bırakılması, ilgili ABD yaptırım mevzuatı kapsamında hukuki sorumluluk doğurabilir.

Dolayısıyla bankanın hukuki incelemesi ve eşleşmeye ilişkin deliller önem taşır.

Kaynak: OFAC FAQ 1196, 7 Ekim 2024.

6. Specific License ile Bloke Edilen Para Nasıl Geri Alınır?

Paranın gerçekten OFAC yaptırımları kapsamında bloke edildiği durumlarda, 31 CFR § 501.801 kapsamında Specific License başvurusu gündeme gelebilir.

Specific License, OFAC tarafından belirli bir işlem veya işlem grubu için verilen özel izindir.

Bloke edilen bir ödemenin serbest bırakılması, göndericiye iadesi veya belirli şartlar altında alıcıya aktarılması için somut olaya uygun bir izin talebi hazırlanabilir.

Bu başvuru, yaptırım listesinden çıkarılma başvurusuyla karıştırılmamalıdır.

Bir Specific License belirli bir malvarlığı işlemini mümkün kılabilir. Bununla birlikte ilgili kişinin yaptırım statüsünü genel olarak ortadan kaldırmaz.

6.1. Başvuru İçin Gerekli Belgeler

OFAC’ın resmi lisans başvuru açıklamaları dikkate alındığında özellikle şu belgeler hazırlanmalıdır:

• Başvuranın kimlik ve temsil yetkisi belgeleri.
• Gönderici ve alıcının tam unvanları.
• Gönderici banka ve alıcı banka bilgileri.
• Varsa aracı ve muhabir bankaların bilgileri.
• Bloke edilen ödemenin tutarı ve para birimi.
• Ödeme ve blokaj tarihleri.
• SWIFT ödeme talimatı ve işlem referansları.
• Blokajı uygulayan bankayla yapılan yazışmalar.
• İşlemin dayandığı sözleşme, fatura ve diğer ticari belgeler.
• İlgili yaptırım programının hukuki değerlendirmesi.
• Ödemenin neden serbest bırakılması gerektiğini açıklayan hukuki gerekçeler.

Başvuruda, ödemenin hangi gerekçeyle serbest bırakılmasının istendiği açıkça belirtilmelidir. Göndericiye iade talebi ile alıcıya ödeme yapılması talebi farklı hukuki sonuçlar doğurabilir.

6.2. OFAC Başvurusu Nereden Yapılır?

Specific License başvuruları için resmi başvuru kanalı:

OFAC Specific Licenses and Interpretive Guidance

Başvuru öncesinde ilgili yaptırım programında mevcut bir General License veya muafiyet bulunup bulunmadığı incelenmelidir.

OFAC, belirli bir işlemin genel izin kapsamında gerçekleştirilebildiği durumlarda ayrıca özel izin verilmesini kural olarak gerekli görmemektedir.

7. OFAC Blokajı Kaldırma Başvurusunun En Kritik Belgesi: Blocking Report

Paranın serbest bırakılması için yalnızca bankanın parayı tuttuğunu bildirmesi yeterli olmayabilir.

OFAC’ın 51 numaralı açıklaması, başvuru sahibinin parayı hangi finansal kuruluşun bloke ettiğini ve OFAC’a gerekli bildirimi hangi kuruluşun yaptığını belirlemesinin önemini vurgulamaktadır.

OFAC, karşılık gelen blokaj bildirimi yapılmamış olan talepleri genel olarak işleme almamaktadır.

Bu nedenle bir Türk şirketinin avukatı, ödeme zincirindeki finansal kuruluşların rollerini belirlemelidir.

Özellikle şu sorular cevaplandırılmalıdır:

1. Ödeme Türkiye’deki bankadan gerçekten çıkmış mıdır?
2. Ödeme hangi muhabir bankalardan geçmiştir?
3. Blokajı uygulayan kuruluş hangisidir?
4. İşlem hangi yaptırım programıyla ilişkilendirilmiştir?
5. OFAC’a bir blocking report sunulmuş mudur?
6. Varsa raporun işlemle ilişkilendirilebilen referans bilgileri nelerdir?
7. Paranın halen blokede tutulduğu teyit edilmiş midir?

OFAC’ın 49 numaralı açıklamasına göre, ilgili ABD raporlama yükümlülüğüne tabi kuruluşlar, bloke edilen malvarlığı ve reddedilen işlemler hakkındaki bildirimleri kural olarak 10 iş günü içerisinde OFAC Reporting System üzerinden yapmalıdır.

Bu 10 iş günlük süre, paranın 10 iş günü içerisinde serbest bırakılacağı anlamına gelmez.

Kaynaklar: FAQ 51; FAQ 49; 31 CFR §§ 501.603-501.604.

8. SWIFT ve Muhabir Banka Kayıtları Nasıl İncelenir?

Türkiye’deki bankanın yalnızca “ödeme OFAC incelemesindedir” şeklindeki açıklaması, hukuki dosyanın hazırlanması için her zaman yeterli değildir.

Uluslararası para transferinin izlenmesinde ödeme mesajı, işlem referansı ve banka yazışmaları önemlidir.

Somut olayın kullandığı ödeme altyapısına göre SWIFT MT103 veya ilgili ISO 20022 ödeme mesajı, UETR referansı, ödeme takibi kayıtları ve muhabir banka yazışmaları incelenebilir.

UETR, belirli SWIFT ödeme işlemlerinin takip edilmesinde kullanılan işlem kimliğidir. Ancak UETR’nin bulunması, tek başına ödemenin OFAC kapsamında bloke edildiğini kanıtlamaz.

Bir hukuki araştırmada, ödeme zincirine katılan bankaların birbirlerine gönderdikleri bilgilerin ve işlemin hangi aşamada durduğunun tespit edilmesi gerekir.

Üçüncü kişilere ait gizli banka kayıtlarının veya muhabir banka iç sistemlerinin tamamının doğrudan müşteriye verileceği varsayılmamalıdır. Bununla birlikte işlem sahibinin kendi ödeme kayıtlarını ve ilgili açıklamaları talep etmesi önem taşır.

9. OFAC’ın Yüzde 50 Kuralı: Şirket Listede Olmadığı Halde Para Neden Bloke Edilebilir?

Özellikle dış ticaret işlemlerinde yalnızca şirket unvanının SDN listesinde aranması yeterli olmayabilir.

OFAC’ın 50 Percent Rule olarak bilinen yaklaşımı uyarınca, bir veya daha fazla bloke kişinin doğrudan veya ilgili kurallara göre dolaylı olarak toplam yüzde 50 veya daha fazla sahip olduğu kuruluşlar, kendileri ayrıca listelenmemiş olsalar da bloke kabul edilebilir.

Örneğin bir şirketin yüzde 25’i yaptırım kapsamındaki A kişisine, yüzde 25’i ise yaptırım kapsamındaki B kişisine aitse, bu iki kişinin payları birlikte değerlendirilir.

Bu durumda toplam yüzde 50 eşiğine ulaşılması, ilgili şirketin malvarlığının bloke kabul edilmesine yol açabilir.

Dolaylı ortaklık zincirlerinde ise OFAC’ın özel hesaplama yaklaşımı uygulanır. Şirketler arasındaki bütün payların sıradan matematiksel çarpımı her durumda yeterli değerlendirme yöntemi olmayabilir.

Diğer taraftan yalnızca yönetimsel kontrolün bulunması, yüzde 50 sahiplik şartının gerçekleştiği anlamına gelmez. Bununla birlikte kontrol ilişkileri başka yaptırım hükümleri bakımından önem taşıyabilir.

Bu nedenle 31 CFR § 501.806 kapsamında hata iddiasında bulunulmadan önce, ilgili malvarlığının gerçekten blokaj kapsamı dışında kalıp kalmadığı araştırılmalıdır.

Kaynaklar: FAQ 398, FAQ 399, FAQ 401.

10. Türkiye’deki Bir Banka OFAC Gerekçesiyle Hesabı Dondurabilir mi?

ABD yaptırım mevzuatının Türkiye’deki etkileri, Türk hukukundaki malvarlığının dondurulması rejiminden ayrı değerlendirilmelidir.

Bir gerçek kişinin veya şirketin OFAC yaptırım listesine alınması, tek başına Türkiye’de bulunan bütün malvarlığının Türk hukuku uyarınca kendiliğinden dondurulduğu anlamına gelmez.

Türkiye’de malvarlığının dondurulması bakımından özellikle 6415 sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun ve 7262 sayılı Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun kapsamındaki düzenlemeler dikkate alınmalıdır.

6415 sayılı Kanun’un 5, 6 ve 7. maddelerinde farklı hukuki dayanaklara sahip malvarlığı dondurma mekanizmaları düzenlenmiştir.

Örneğin yabancı devletlerden gelen malvarlığının dondurulması talepleri bakımından 6415 sayılı Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde yetkili Türk makamlarının değerlendirmesi ve kararı söz konusu olabilir.

Ayrıca 5549 sayılı Kanun’un 19/A maddesi, kanuni şartları mevcut olduğunda belirli işlemlerin yedi iş günü süreyle askıya alınmasına ilişkin ayrı bir mekanizma öngörmektedir.

Ancak 5549 sayılı Kanun’un 19/A maddesindeki yedi iş günlük süre, bütün banka uyum incelemeleri veya uluslararası transfer bekletmeleri için geçerli genel bir süre sınırı olarak yorumlanamaz.

Bankanın sözleşmeden, risk yönetiminden, uygulanabilir yaptırım mevzuatından veya yetkili Türk makamlarının kararlarından kaynaklanan yükümlülükleri ayrı ayrı incelenmelidir.

Resmi kaynaklar: MASAK – 6415 sayılı Kanun; MASAK – 5549 sayılı Kanun; MASAK – 7262 sayılı Kanun.

11. Bankanın Haksız Blokajına Karşı Türk Hukukunda Dava Açılabilir mi?

Bankanın uyguladığı kısıtlama nedeniyle müşteri zarar görmüşse, bankanın hukuki sorumluluğunun bulunup bulunmadığı somut olayın özelliklerine göre değerlendirilebilir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 112. maddesi, borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesinden doğan sözleşmesel sorumluluğun temel hükümlerinden biridir.

Bu kapsamda bankanın hukuken yerine getirmesi gereken bir yükümlülüğü ihlal edip etmediği, zararın oluşup oluşmadığı, uygun illiyet bağı ve kusursuzluk savunması değerlendirilmelidir.

Özellikle bankanın hukuka uygun bir uluslararası yaptırım zorunluluğunu yerine getirmesiyle, hiçbir yeterli maddi dayanak bulunmadığı halde işlemi gereksiz yere bekletmesi arasında sorumluluk bakımından fark bulunabilir.

5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 76. maddesi, bankaların müşteri sorularını cevaplamaya yönelik sistem kurma ve müşterinin talep ettiği işlemlere ilişkin belgelerin örneklerini verme yükümlülükleri bakımından ayrıca önem taşır.

Ancak bankanın üçüncü kişilere ait gizli bilgileri açıklama yükümlülüğü ile müşteriye kendi işlemine ilişkin belgeleri verme yükümlülüğü aynı kapsamda değerlendirilmemelidir.

11.1. Hangi Mahkeme Görevlidir?

Ticari nitelikteki banka uyuşmazlıklarında, uyuşmazlığın hukuki niteliğine göre asliye ticaret mahkemesinin görevli olması gündeme gelebilir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 4. ve 5. maddeleri ile 5/A maddesindeki dava şartı arabuluculuk hükümleri dikkate alınmalıdır.

Özellikle konusu bir miktar para olan ticari alacak ve tazminat davalarında dava şartı arabuluculuğun kapsamı incelenmelidir.

Tüketici işlemlerinde ise 6502 sayılı Kanun uyarınca görevli merci ve dava şartları farklılık gösterebilir.

Yabancı muhabir bankanın işlemi nedeniyle ortaya çıkan uyuşmazlıkta, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi ve uygulanacak hukuk ayrıca araştırılmalıdır. Türkiye’de açılan bir davanın, ABD’deki muhabir bankanın OFAC kapsamındaki yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldıracağı varsayılamaz.

12. Türkiye Bankalar Birliği Hakem Heyetine Başvuru Yapılabilir mi?

Türkiye Bankalar Birliği bünyesindeki Bireysel Müşteri Hakem Heyeti, bireysel bankacılık işlemlerinden doğan belirli uyuşmazlıklarda başvuru imkanı sunmaktadır.

Ancak şirketlerin başvuruları ile gerçek kişilerin ticari faaliyetlerine ilişkin uyuşmazlıkları bu heyetin kapsamı dışındadır.

Bu nedenle örneğin bir ihracat şirketinin ticari dolar alacağı nedeniyle doğan uyuşmazlık, yalnızca başvuru tutarı dikkate alınarak Bireysel Müşteri Hakem Heyetine taşınamaz.

Bireysel başvurularda ise önce bankaya yazılı başvuru, başvuru teyidi ve cevap süreleri gibi usuli şartlara uyulmalıdır.

Heyetin inceleme ve karar yetkisinin sınırları, tazminat taleplerine ilişkin sınırlamalar ve yargı yoluna başvuru hakkı ayrıca dikkate alınmalıdır.

Kaynak: Türkiye Bankalar Birliği – Başvuru Bilgileri.

13. Somut Olay Örnekleri

Aşağıdaki örnekler, hukuki mekanizmaları açıklamak amacıyla oluşturulan varsayımsal olaylardır.

Örnek 1 – İsim Benzerliği Nedeniyle 80.000 Doların Bloke Edilmesi

İstanbul’da bulunan bir şirketin 80.000 ABD doları tutarındaki ticari ödemesi, şirket yetkilisinin adının yaptırım listesinde bulunan başka bir kişiyle benzer olması nedeniyle ABD’deki muhabir bankada bloke edilmiştir.

Yapılan incelemede yaptırım listesinde yer alan kişinin doğum tarihi, kimlik bilgileri ve diğer ayırt edici unsurlarının farklı olduğu belirlenmiştir.

Bu durumda bankaya yanlış eşleşmeyi gösteren belgeler sunulması, bankanın eşleşmeyi yeniden değerlendirmesinin istenmesi ve şartları varsa 31 CFR § 501.806 kapsamında Compliance Release sürecinin işletilmesi gündeme gelebilir.

Başvuru stratejisi, gerçekten hatalı bir blokaj bulunduğu iddiasına dayanır.

Örnek 2 – SDN Bağlantılı Bir Şirketin Ticari Alacağı

Türkiye’deki bir ihracatçı, yaptırım kapsamındaki gerçek kişilerin toplam yüzde 60 oranında pay sahibi olduğu yabancı şirkete gerçekleştirdiği satış nedeniyle 200.000 ABD doları alacaklıdır.

Ödemenin ilgili yaptırım programı kapsamında gerçekten bloke edilmesi gerekiyorsa, yalnızca ticari sözleşmenin ve faturanın sunulması işlemin serbest bırakılması için yeterli olmayabilir.

Bu durumda uygulanabilir genel izinler, istisnalar ve Specific License imkanları araştırılmalıdır.

İlgili işlem bakımından ayrıca ihracat kontrolleri veya ikincil yaptırım risklerinin bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.

Örnek 3 – Türkiye’deki Bankanın Parayı Uyum İncelemesinde Tutması

Bir Türk şirketi, yabancı müşterisinden aldığı ödemenin Türkiye’deki banka tarafından uyum incelemesi gerekçesiyle hesabına aktarılmadığını öğrenmiştir.

İnceleme sonucunda paranın ABD’deki bir finansal kuruluş tarafından bloke edilmediği, işlemin Türkiye’deki banka tarafından bekletildiği anlaşılmıştır.

Bu durumda ilk aşamada OFAC lisansı talep etmek yerine, bankanın işlem gerekçesinin, uygulanabilir sözleşme hükümlerinin ve Türk hukuku kapsamındaki yetkilerinin incelenmesi gerekebilir.

Bankanın hukuka aykırı davranması ve zarar şartlarının gerçekleşmesi halinde Türk hukukundan kaynaklanan talepler gündeme gelebilir.

Bu üç olayda aynı başvuru yolunun kullanılması hukuken isabetli olmayacaktır.

14. Bloke Edilen Paranın Faizi ve Uğranılan Zarar Talep Edilebilir mi?

OFAC yaptırımları kapsamında bloke edilen fonların ABD’deki finansal kuruluşlar tarafından tutulmasına ilişkin düzenlemelerde, ilgili fonların uygun faizli hesaplarda muhafazası önem taşır.

OFAC’ın 33 numaralı açıklaması, bloke edilen fonların ticari bakımdan makul faiz getiren hesaplarda tutulmasına ilişkin esasları açıklamaktadır.

Bununla birlikte bloke edilen tutarın faizinin nasıl hesaplanacağı ve kime ödeneceği, ilgili yaptırım düzenlemeleri, hesap kayıtları ve serbest bırakma izninin kapsamı dikkate alınarak belirlenmelidir.

Türkiye’de banka aleyhine ileri sürülecek faiz veya tazminat talepleri ise ayrıca Türk borçlar hukuku hükümlerine tabidir.

Kur farkı, finansman gideri, sözleşmesel cezai şart, ticari fırsat kaybı veya diğer zarar kalemleri bakımından zarar, hukuka aykırılık, kusur ve uygun illiyet bağı ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Her bloke edilen transfer için bankanın kendiliğinden tazminat ödemekle yükümlü olduğu kabul edilemez.

Kaynak: OFAC FAQ 33 – Interest on Blocked Funds.

15. OFAC Specific License Başvurusu Ne Kadar Sürer?

OFAC lisans başvurularında bütün dosyalar için geçerli sabit bir sonuçlanma süresi bulunmamaktadır.

OFAC’ın 58 numaralı açıklamasına göre değerlendirme süresi, başvurunun niteliği, sunulan bilgiler, ihtiyaç duyulan ek belgeler ve diğer ABD kurumlarıyla yapılabilecek değerlendirmelere bağlı olarak değişebilir.

Başvuru yapıldıktan sonra OFAC Licensing Portal üzerinden başvurunun durumu, ilgili Case ID kullanılarak takip edilebilir.

Başvurunun gönderilmiş olması, paranın serbest bırakılmasına izin verildiği anlamına gelmez.

Kaynak: OFAC FAQ 58.

16. OFAC Lisans Başvurusu Reddedilirse Ne Yapılır?

Specific License başvurusunun reddedilmesi halinde, yeni olguların veya değişen koşulların ortaya çıkması üzerine başvurunun yeniden değerlendirilmesi talep edilebilir.

OFAC’ın 76 numaralı açıklamasına göre bu talepte, önceki değerlendirmeden sonra hangi koşulların değiştiği veya hangi yeni bilgilerin ortaya çıktığı açıklanmalıdır.

Bu süreçte önceki ret kararına ilişkin bilgilerin ve yeni hukuki gerekçelerin tutarlı şekilde ortaya konulması önemlidir.

İlgili idari yolun kullanılabilmesi, herhangi bir başvurunun mutlaka kabul edileceği anlamına gelmez.

Kaynak: OFAC FAQ 76 – Reconsideration of License Denial.

17. OFAC Listesinden Çıkarılan Kişinin Bloke Edilmiş Parası Ne Olur?

Bir gerçek kişi veya tüzel kişi yaptırım listesinden çıkarıldığında, bu gelişmenin önceden bloke edilen malvarlığı üzerindeki etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

OFAC’ın 1196 numaralı açıklaması uyarınca, kişinin SDN listesinden çıkarılması nedeniyle ilgili malvarlığının serbest bırakılmasında ayrıca Specific License veya Compliance Release alınması gerekmeyebilir.

Ancak malvarlığını etkileyen başka yaptırım hükümleri, diğer kişilerin hakları veya farklı hukuki kısıtlamalar bulunup bulunmadığı incelenmelidir.

Delisting kararıyla malvarlığının serbest bırakılması ve fiilen yeniden transfer edilmesi, somut olayın koşullarına göre ayrı işlemler gerektirebilir.

Yaptırım listesinden çıkarılma konusunda ayrıntılı inceleme için önceki yazımız:

OFAC Yaptırım Listesinden Nasıl Çıkılır? SDN Delisting ve Reconsideration Süreci – Av. Murat Can Dolğun.

18. OFAC Blokajının Kaldırılması İçin Hukuki Dosya Nasıl Hazırlanmalıdır?

Özellikle yüksek tutarlı uluslararası transferlerde başvuru öncesinde kapsamlı bir belge ve olay kronolojisi hazırlanması önemlidir.

Hukuki çalışma kapsamında öncelikle işlemin dayandığı ticari ilişkinin gerçekliği ve para transferinin amacı ortaya konulmalıdır.

Sonrasında ödeme zincirinde bulunan kuruluşlar, işlem referansları, yaptırım taraması sonuçları ve mevcut blokajın hukuki niteliği belirlenmelidir.

Yanlış eşleşme iddiası varsa karşılaştırmalı kimlik ve şirket kayıtları; gerçekten bloke edilmesi gereken bir işlem söz konusuysa ilgili yaptırım programının izin ve muafiyet hükümleri incelenmelidir.

Delil dosyasında özellikle şu belge grupları bulunabilir:

1. Kimlik ve şirket temsil yetkisi belgeleri.
2. Türkiye ticaret sicili kayıtları ve ortaklık belgeleri.
3. Uluslararası ödeme talimatları ve banka kayıtları.
4. SWIFT veya eşdeğer ödeme mesajları.
5. Muhabir banka yazışmaları.
6. OFAC yaptırım kayıtları ve ilgili mevzuat.
7. Sözleşmeler, faturalar ve sevkiyat belgeleri.
8. Ödemenin gerçek ekonomik amacını gösteren kayıtlar.
9. Yanlış eşleşme veya yaptırım istisnasını gösteren deliller.
10. Hukuki değerlendirme ve talep edilen işlem açıklaması.

Türkiye’de düzenlenen belgelerin yabancı finansal kuruluşlara veya ABD makamlarına sunulması için uygun İngilizce tercümelerinin hazırlanması gerekebilir.

19. Sıkça Sorulan Sorular

OFAC yüzünden bloke edilen dolar geri alınabilir mi?

Evet. Ancak iade imkanı, blokajın hukuki sebebine ve uygulanabilecek izin veya blokaj kaldırma mekanizmasına bağlıdır.

OFAC listesinde değilim. Param neden bloke edildi?

Yanlış kimlik eşleşmesi, listede bulunmayan ancak yüzde 50 sahiplik kuralı kapsamında bloke kabul edilen şirketler veya ilgili yaptırım programının başka hükümleri nedeniyle blokaj uygulanmış olabilir.

OFAC Compliance Release için kendim başvurabilir miyim?

31 CFR § 501.806 kapsamındaki Compliance Release mekanizması, malvarlığını bloke edip OFAC’a bildiren kuruluş tarafından kullanılabilir. Malvarlığı sahibinin doğrudan bu prosedüre başvurma yetkisi bulunduğu varsayılmamalıdır.

Specific License almak için SDN listesinde bulunmam gerekir mi?

Hayır. Somut işlemde menfaati bulunan ilgili kişiler, uygulanabilir düzenlemelerdeki koşullar çerçevesinde özel izin başvurusu yapabilir.

OFAC başvurusu paranın kesin olarak iadesini sağlar mı?

Hayır. Sonuç, hukuki şartlara, delillere, ilgili yaptırım programına ve yetkili makamın değerlendirmesine bağlıdır.

OFAC 10 iş günü içerisinde parayı iade eder mi?

Hayır. İlgili 10 iş günlük süre, belirli kuruluşların blokaj veya ret işlemini OFAC’a bildirme yükümlülüğüyle ilgilidir.

OFAC yanlış eşleşme belgesi veriyor mu?

OFAC genel olarak bir kişinin listelerde bulunmadığını gösteren resmi bir non-inclusion certificate düzenlememektedir. Potansiyel eşleşmelerin incelenmesinde resmi liste kayıtları ve somut kimlik belgeleri önem taşır.

Türk mahkemesinde bankaya dava açılabilir mi?

Somut olayda Türk mahkemelerinin görev ve yetkisi bulunuyor ve hukuki sorumluluk şartları gerçekleşiyorsa yargı yoluna başvurulabilir. ABD’de hukuken bloke edilmiş fonların Türkiye’deki dava sonucuyla doğrudan serbest bırakılacağı varsayılmamalıdır.

20. TD Hukuk ve Danışmanlık – OFAC ve Uluslararası Bankacılık Uyuşmazlıkları

Uluslararası para transferlerinde yaptırım kaynaklı blokajların değerlendirilmesi, farklı hukuk sistemleri ve finansal kurumlar arasında yürütülecek belge incelemelerini gerektirebilir.

TD Hukuk ve Danışmanlık bünyesinde, somut olayın kapsamına göre OFAC yaptırım kayıtlarının değerlendirilmesi, Türkiye’deki banka ilişkilerinin incelenmesi, uluslararası para transferlerinin hukuki analizi, delil dosyalarının hazırlanması ve ilgili idari başvuru mekanizmalarına yönelik hukuki çalışmalar ele alınabilir.

ABD hukuku kapsamında yapılması gereken işlemlerde, ilgili mesleki yetki ve temsil kuralları çerçevesinde yetkili ABD hukukçularıyla koordinasyon gerekebilir.

Av. Murat Can Dolğun
TD Hukuk ve Danışmanlık
Dünya Ticaret Merkezi, A2 Blok, Kat: 5, No: 206
Bakırköy / İstanbul
Telefon: +90 212 299 44 22
Web: dolgun.av.tr

21. Resmi Kaynaklar ve İleri Okuma

1. U.S. Department of the Treasury, OFAC, FAQ 51, Release of Blocked Funds, çevrimiçi, güncelleme 09.09.2026. Resmi kaynak.
2. OFAC, FAQ 1196, Mistaken Identity and Compliance Release, çevrimiçi, 07.10.2024. Resmi kaynak.
3. OFAC, Reporting, Procedures and Penalties Regulations, 31 CFR § 501.806, Federal Register düzenlemesi, 10.05.2024. Resmi düzenleme.
4. OFAC, 31 CFR § 501.801, Licensing, United States Code of Federal Regulations. Mevzuat.
5. OFAC, FAQs 32-36, Blocking and Rejecting Transactions, çevrimiçi, güncelleme 26.10.2026. Resmi açıklamalar.
6. OFAC, FAQ 5, Assessing Potential Sanctions Matches, çevrimiçi. Resmi açıklama.
7. OFAC, FAQs 398, 399 ve 401, Entities Owned by Blocked Persons, 50 Percent Rule. Resmi açıklamalar.
8. OFAC, FAQ 58, Specific License Application Review and Processing, çevrimiçi, güncelleme 09.09.2026. Resmi açıklama.
9. OFAC, FAQ 76, Reconsideration of Denied License Applications, çevrimiçi, güncelleme 09.09.2026. Resmi açıklama.
10. OFAC, FAQ 469, Non-Inclusion Certificates, çevrimiçi, 21.08.2024. Resmi açıklama.
11. 6415 sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun, özellikle m. 5-7, MASAK, çevrimiçi. Mevzuat.
12. 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun, özellikle m. 19/A, MASAK, çevrimiçi. Mevzuat.
13. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu, özellikle m. 76, müşteri hakları.
14. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, özellikle m. 112, sözleşmesel sorumluluk.
15. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, özellikle m. 4, 5 ve 5/A.
16. Türkiye Bankalar Birliği, Bireysel Müşteri Hakem Heyeti, başvuru bilgileri. Resmi kaynak.
17. Dolğun, Murat Can, OFAC Yaptırım Listesinden Nasıl Çıkılır? SDN Delisting ve Reconsideration Süreci, Dolğun Akademi, 19.08.2026. Önceki makale.